The Translatio Marci Evangelistae Venetias, by an unknown author, is the earliest description of the translation (movement) of the relics of St Mark from Alexandria in Egypt to Venice in 827–828, by two Venetian merchants.

More than a dozen medieval manuscripts reproduce the text. It probably dates to the late 900s, but different scholars have suggested a wide range of dates, from the mid-800s to the late 1000s.

The Latin text reproduced below is from Mirabile – Digital Archives for Medieval Culture, based on Colombi, Emanuela (ed. comm.). Translatio Marci Evangelistae Venetias [BHL 5283-5284] in Hagiographica, 17, p. 73-129. 2010.

Any errors of transcription of the text are exclusively mine.

The illustration above of the start of the Translatio Marci Evangelistae Venetias is from Bibliothèque Nationale de France, lat. 12606, ff. 20v-21r — a Life of Saints from the 1100s.

Translatio Marci Evangelistae Venetias

I

1. Post passionem beatissimi Marci evangelistae, transactis autem multorum annorum curriculis, cum iam deleta essent nomina idolorum sub caelo et libere Christo Domino sacrificia libarentur, occupata est regio illa a paganis filiis Ismahel, qui alio nomine Saraceni vocantur, qui universam Aegyptum crudeliter devastantes urbem pariter Alexandriam invaserunt.
2. Unde factum est ut beatissimi Marci corpus, quod usque ad illud tempus apud ecclesiam in loco Buculi quiescebat, a Veneticis negotiatoribus Domino largiente sublatum, ad eandem Venetiam duceretur.
3. Ad illam scilicet regionem quae in maritimis insulis constituta Venetiae nomen tenet. Nam non ad eam quae quondam apud Italiam vocitata est.

II

1. Siquidem Venetiae duae sunt. Prima est illa quae in antiquitatum historiis continetur, quae a Pannoniae termino usque ad Addam fluvium protelatur.
2. Cuius et Aquileia civitas extitit caput, in qua beatus idem evangelista, divina gratia perlustratus, Christum Iesum Dominum praedicaverat.
3. Secunda vero Venetia est illa quam apud insulas diximus, quae Adriatici maris collecta sinu, inter fluentes undas positione mirabili, multitudine populi feliciter habitatur.
4. Qui videlicet populus, quantum ex nomine datur intelligi, et libris annalibus comprobatur, ex priori Venetia ducit originem.Quod autem nunc in insulis maris inhabitant haec causa fuit.

III

1. Winnilorum, qui et Langobardorum, gens de litoribus oceani parte septemtrionis egressa, cum per multorum bellorum certamina diversarumque terrarum circuitus tandem venisset Pannoniam, ultra non audens procedere, sedem sibi in ea perpetuae habitationis instituit.
2. Ubi cum habitasset quadraginta duobus annis, tempore quo Iustinianus gloriosissimus augustus Romanum imperium apud Constantinopolim gubernabat, directus ab eo est Narsis patricius, vir eunuchus, ad urbem Romam, ut exercitumTotilae regis Gothorum, qui Italiam devastabat, Deo auxiliante contereret.
3. Qui cum venisset primum cum Langobardis omnimodam pacem instituit, atque deinde procedens ad bellum universam Gothorum gentem, ipsorumque regem Totilam, usque ad internitionem delevit et universos Italiae fines obtinuit.

IV

1. Hic Narsis prius quidem chartularius fuit, deinde propter virtutem patriciatus honorem promeruit.
2. Erat autem vir pius, in religione catholicus, in pauperibus largus, in recuperandis basilicis satis studiosus, vigiliis et orationibus in tantum studens, ut plus supplicationibus ad Deum profusis quam armis bellicis victoriam obtineret.
3. Sed cum de spoliis gentium quas contriverat plurimum auri sive argenti diversarumque rerum immensas divitias adquisisset, maximam a Romanis, pro quibus multa contra eorum hostes laboraverat, invidiam pertulit.

V

1. Qui contra eum Iustino augusto, qui Iustiniano in regnum successerat, et eius coniugi Sophiae in haec verba suggesserunt, dicentes quia «expedierat Romanis Gothis potius servire quam Graecis, ubi Narsis eunuchus imperat et nos servitio premit et haec noster piissimus princeps ignorat. Nunc ergo aut libera nos de manu eius, aut certe et civitatem Romanam et nosmet ipsos gentibus trademus».
2. Cumque hoc Narsis audisset, haec breviter retulit verba: «Si male feci cum Romanis, male inveniam». Tunc augustus in tantum adversus Narsetem commotus est, ut statim in Italiam Longinum praefectum mitteret, qui Narsetis locum teneret.
3. Narsis vero, his cognitis, valde pertimuit; et tantum maxime ab eadem Sophia augusta territus est, ut regredi iam ultra Constantinopolim non auderet. Cui illa inter cetera, pro eo quod erat eunuchus, ita mandaverat ut eum puellis in genicio lanarum faceret pensas dividere.
4. Ad quae verba Narsis dicitur haec responsa dedisse: talem se eidem telam orditurum qualem ipsa dum viveret deponere non posset. Itaque odio metuque exagitatus in Neapolim Campaniae civitatem secedens, legatos mox ad Langobardorum gentem direxit, mandans ut paupertinam Pannoniae terram relinquerent et ad Italiam cunctis repletam divitiis possidendam venirent, simulque multimoda pomorum genera aliarumque rerum species quarum Italia ferax est misit, quatenus eorum adveniendum animos posset illicere. Langobardi laeta nuntia et quae ipsi praeoptabant gratanter suscipiunt deque futuris commodis animos adtollunt et egressi cum Alboin rege suo Italiam possessuri adveniunt.

VI

1. Eodem tempore Romanam ecclesiam vir sanctissimus Benedictus papa regebat, Aquileiensi quoque civitati eiusque populis beatus Paulus patriarcha praeerat.
2. Qui Langobardorum rabiem metuens, ex Aquileia ad Gradus insulam confugit secumque beatissimi martyris Hermachorae et ceterorum sanctorum corpora, quae ibi humata fuerant, deportavit, et apud eundem Gradensem castrum honore dignissimo condidit, ipsamque urbem Aquileiam novam vocavit.
3. In quo etiam loco post paucum tempus Helias egregius patriarcha, qui tertius post Paulum regendam suscepit ecclesiam, ex consensu beatissimi papae Pelagii, facta synodo viginti episcoporum, eandem Gradensem urbem totius Venetiae metropolim esse instituit.
4. Ad cuius roborem Heraclius post haec augustus beatissimi Marci sedem, quam dudum Helena Constantini mater de Alexandria tulerat, sanctorum fultus amore direxit, ubi et hactenus veneratur pariter cum cathedra in qua beatus martyr sederat Hermachoras.

VII

1. At vero cum Langobardi Italiam introissent, hinc inde populi multitudo, eorum gladios formidans, ad proximas insulas transiit. Sicque Venetiae nomen, de qua exierant, eisdem insulis indiderunt, quibus et habitantes usque ad tempus istud Venetici nuncupantur.
2. Qui licet apud Latinos una addita littera Venetici nominentur, apud Graecos tamen Enetici laudabiles dicuntur. Gens omni nobilitate perspicua, catholicae fidei cultrix, divinisque praeceptis sufficienter intenta, in cuius terra non sunt furta, non latrocinia, nemo iniuste aliquem angarizat, sed ea patrantur quae Deo sunt placita.
3. Sed quia haec ideo diximus ut Veneticorum originem monstraremus, nunc interim ad narrationis ordinem redeamus.

VIII

1. Igitur Saraceni cum universam Aegyptum et Alexandriam invasissent, Leo deinde, Romanum adeptus imperium, per diversas partes imperii sui iussit ut nullus omnino ad terram Aegypti negotii causa pertingeret.
2. Cuius videlicet iussio, dum circumquaque pervolitans Veneticis quoque delata fuisset, Iustinianus, qui eo tempore dux Venetiae erat, imperatoris sui statuta confirmans id ipsum omnimodo suis praecepit.
3. Sed cum, ut solitum exstat Veneticis, loca mercationis frequenter exquirerent, quidam ex eis, navibus oneratis, cum trans mare pergere vellent profundaque pelagi navigantes incederent, divino factum est nutu ut, flante congruo vento, quod sponte agere propter mandata principum non audebant, velut inviti ad Alexandriam ducerentur.

IX

1. In illis autem diebus, regulus quidam nefandae gentis Saracenorum dum apud urbem, quae ex nomine civitatis antiquae Babilonia vocitatur, palatium sibi construere vellet, Deo sibi contrario iussit ut ubicumque in terra Aegypti columnae marmoreae sive tabulae tam in ecclesiis quam in vulgaribus aedificiis essent repertae, ob pompam fabricae quam parabat ad eum perducerentur. Unde factum est ut, dato impietatis decreto, etiam de Alexandrinis ecclesiis lapides tollerentur.
2. Cumque Venetici apud eandem urbem negotiis insudarent moramque aliquamdiu facerent, consuetudinem sibi fecerunt beatissimi Marci corpus cotidianis orationibus frequentare,muneribusque sive oblationibus eum pro suis delictis intercessorem expetere. Locus etenim ipse in proximo erat.
3. Porro Veneticorum naves quae Deo trahente advenerant decem erant, in quibus erant omnes pariter nobiles viri, inter quos erant clarissimi Bonus tribunus Metamaucensis et Rusticus Torcellensis.
4. Isti dum causa cotidianae orationis apud custodes ecclesiae beati Marci locum familiaritatis sibi adesse inspicerent, quadam die videntes eos tristes primum quidem compati et condolere illis coeperunt de Saraceni reguli iussu, qui marmoreas tabulas vel columnas auferre praeceperat. Nam et custodes propterea tristes erant, quia timebant ne ministri illius impii reguli illud beati Marci ecclesiae facerent quod locis ceteris faciebant.

X

• Deinde vero inter eadem verba compassionis Domino inspirante Bonus et Rusticus dixerunt: «Quare in tantum tristamini, Christi servi? Quare plus solito animus vester adfligitur? Ecce videmus quod impii reguli persecutio etiam sacratissimis locis infesta est. Quae non solum vobis sed cunctis in Christo credentibus magni doloris tristitiam generat. Sed quid contra haec agere possumus? Cum Dominus ipse praedixerit suis fidelibus persecutiones innumeras esse futuras. Unde si secretum possitis custodire aut placeret vobis consilium nostrum, hortaremur utique illud vos facere per quod et securi a perfida gente ista essetis et in honoribus maximis viveretis».
• Erant sane duo custodes isti cum quibus haec loquebantur, quorum unus Stauratius nomine monachus erat, alter vero Theodorus sacerdotii fungebatur honore. Porro et alii eiusdem ecclesiae erant custodes, sed isti plus ceteris eminebant.
• Et quia ambo ex Graecorum genere erant, Theodorus presbyter, beati Pauli apostoli sequens doctrinam, uxorem habebat ac filios, quem etiam memoratus Bonus tribunus compatrem fecerat, ob eam maxime causam: ut verba quae suadebat in eius aures facilius intromitteret.
• Respondentes itaque ambo Stauratius scilicet et Theodorus dixerunt: «Secretum erit in corde nostro, tantum dicite quod vultis. Et si gratissimum esse probaverimus, plane quia faciemus».Qui dixerunt: «Tollite corpus beati Marci et ascendentes occulte navem venite nobiscum ad terram nostram».
• At illi primum dure accipientes dixerunt: «Quid est quod dicitis? Numquid super angustiam quam habemus mortem nobis inducere quaeritis? Quis etenim ex nobis vel cogitare audet ut faciat rem istam grandem et illud reverentissimum corpus quod veneratur in totam terram Aegypti alienis hominibus tradat?
• An forsitan vobis incognitum manet quomodo idem beatus Marcus evangelium, quod Petro dictante descripserat ipso quoque iubente, in hac provincia praedicaverit, Alexandrinosque cives qui idolis serviebant per fontem baptismi Christi Iesu Domini nostri adoptionis filios fecerit?
• Unde et merito tamquam revera sanctissimus pater ab omnibus veneratur, et quomodo fieri poterat ut urbem Alexandrinam, quae propter eum toto in orbe praeclara est, tanto quis auderet privare patrono? Sed si faceremus adversus animam nostram audacter, nequaquam hoc plebem latere potuisset, et tunc apprehensi per multorum generum poenas occideremur et essemus in opprobrium omni carni».

XI

1. Bonus et Rusticus dixerunt: «Si de praedicatione eius tractandum est, scimus quia primum Aquileiam civitatem Italiae duxit ad fidem, quae sita est in provincia illa quae ex antiquo Venetia nuncupatur, de qua nos orti sumus.
2. Ergo nos sumus primogeniti filii eius, qui primum ab eo per evangelium geniti sumus. Unde et credi potest ut filios suos quos alios acquisituros reliquerat,multa post tempora visitare vel mortuus gaudeat, et forsitan ut speramus ideo nos Dominus huc velut invitos adduxit ut nobis eundem nostrum sanctissimum patrem restituat. Nam certe ad aliam regionem ire voluimus».
3. Stauratius et Theodorus dixerunt: «Sufficiat vobis quod sedem eius habetis. Ceterum autem rem difficilem postulatis. Quis enim sciat si placeat Domino istud quod dicitis? Vel quis dicere poterit quod suum beatus Marcus vel tangere corpus dimittat? Unde cessate iam talia dicere quae scitis nullo modo fieri posse. Et tamen, ut fieri potuisset, de nobis quid ageretur?
4. Si dato corpore hic remaneremus, diversis poenis a plebe occideremur. Sin autem vobiscum in navem ascenderemus, duceremur utique tamquam captivi ad terram quam ignoramus. Quapropter multo magis nobis est melius hic manere et persecutionem sufferre quam novis rursum angustiis subiacere.Nam et Dominus dicit: ‘Beati qui persecutionem patiuntur propter iustitiam’, et iterum: ‘Qui perseveraverit usque in finem hic salvus erit’».
5. Bonus et Rusticus dixerunt: «Ista quae dicitis vera sunt. Sed tamen in alio loco Dominus item dicit: ‘Cum persecuti fuerint vos in civitate una, fugite in aliam’. Quam admonitionem multi sanctorum secuti sunt, et etiam sicut audivimus hic beatissimus Marcus implevit quando, persecutione fervente, ab Alexandria exiit et secessit Pentapolim. Unde quia Deo omnipotenti et beato ipsi evangelistae hoc credimus complacere, humanus vos timor non terreat, quoniam ubi Deus adiutor est humana temeritas nihil potest».
6. Stauratius et Theodorus dixerunt: «Temeritas ista, quamvis nobis angustiosa sit propter ecclesiae lapides qui tolluntur, tamen portari potest quia in nostris membris pagani isti aliquam lesionem non inferent».

XII

1. Haec et his similia illis per aliquot dies occulte loquentibus, tandem divina gratia respirante Stauratius et Theodorus quod verbis audierant, animo conceperunt.
2. Cumque ab invicem recessissent, ecce Stauratio et Theodoro nuntiatum est quod ministri illius pagani reguli, cuius memoriam fecimus, unum ex custodibus cuiusdam ecclesiae crudeliter flagellassent. Siquidem fuerat in eadem ecclesia tabula marmoris nimium pretiosa et timens custos ne tolleretur a Saracenis, abiit et confregit eam in loco ubi stabat. Quod cum ministri reguli comperissent, apprehensum custodem flagellis condemnaverunt.
3. Haec igitur audientes Stauratius et Theodorus, timore perterriti,miserunt et vocaverunt Bonum tribunum et Rusticum et dixerunt: «Pertractavimus inter nos de causa quam expetistis et licet nesciamus utrum Domino placeat, tamen intravit in cor nostrum ut illud sanctissimum corpus tollentes egrediamur vobiscum. Nunc ergo volumus scire quid erit nobis dum ad vestram provinciam venientes tam magnum thesaurum adduxerimus».
4. Bonus et Rusticus dixerunt: «Cum Deo auxiliante illuc pervenerimus, vita comite, perducemus vos ad dominum nostrum Iustinianum egregium ducem, virum illustrem sanctorumque amatorem. Cui dum fuerit nuntiatum, protinus mente gavisus venerabile corpus suscipiet et ecclesiam construens cum honore dicabit vosque eritis in oculis eius ultra quam credi potest dilecti et primi in ordine sacerdotum, quemadmodum hic fuistis in ordine ministrorum».
   
   Custodes dixerunt: «Quomodo vobis credere possumus?». Bonus et Rusticus dixerunt: «Dominus testis sit».

XIII

1. Tunc statuerunt diem in qua advenientes sanctissimum corpus susciperent. Cumque statuta dies venisset, euntes praedicti custodes aperuerunt occulte sepulchrum quod erat ex marmore, habens veluti incastraturas per latera in modum capsellae, per quas tabula desuper erat inducta. Iacebat autem beatum corpus undique circumdatum clamide serica et positum resupinum, habens a capite usque ad pedes sigilla imposita per ea loca quibus ora eiusdem clamidis desuper iungebantur.
2. Cumque quid agerent ignorarent, tandem praecipuum invenerunt consilium. Vertentes igitur corpus sciderunt a dorso clamidem, ut salva signa quae fuerant remanerent. Et adducentes beatae Claudiae corpus, quod erat in proximo tumulatum, in loco beati Marci reposuerunt, simili modo supinum et clamide circumdantes sigillorum quoque impressiones in pectore statuerunt ut, si fortuitu diceret aliquis quod corpus beati Marci furatum esset, clamidis et signa quae ibi remanserant verum non esse ostenderent.
3. Tanta igitur, sublato corpore, odoris fragrantia emanavit ut non solum ecclesia vel circuitus eius, sed etiam tota civitas Alexandria repleretur. Commoti cives Christiani scilicet ac pagani dicebant: «Quid est hoc?».Alii dicebant: «Nescimus». Alii vero: «Videamus – inquiunt – ne forte a nautis illis Veneticis corpus beati Marci furetur».
4. Concurrentes ergo ex urbe ad eandem ecclesiam pervenerunt et aperientes sarcophagum viderunt corpus beatae Claudiae clamide involutum signaque salva. Quae cum vidissent, creduli facti quod beati Marci corpus ibi iaceret, sedato tumultu ad propria redierunt.
5. Porro Venetici, quorum iam saepe memoriam fecimus, cum ibi laterent tulerunt corpus et submittentes in sportam operuerunt illud ex foliis olerum, videlicet cauli et ceterarum, ac desuper carnes porcinas imposuerunt.

XIV

1. Cumque ad navim pergentes incederent, accedebant Saraceni quos obviabant ut cernerent quod portabant. Sed cum viderent carnem porcinam, quam ipsi abominantur, clamabant dicentes: «Halkanzir, halkanzir!», id est «Porcus, porcus! », et exspuentes elongabantur.
2. At vero illi pertranseuntes venerunt ad rupem quae proxima maris erat et deponentes funiculis sportam miserunt in scapham ac perduxerunt ad navim.Quam cum intrassent, extrahentes beatum corpus de sporta absconderunt illud in pannis velorum: timebant enim ne perscrutata navi ab Alexandrinis inveniretur.
3. Cumque venisset dies egressionis illorum, Stauratius monachus occulte ascendit cum illis.Theodorus vero presbyter, timens plebem quae stabat ad litus, remansit ibi habens iam supellectilem suam navi impositam.
4. Erat etiam quidam monachus ibi, Dominicus nomine, Comaclensis, qui fultus amore divino eodem tempore fuerat Hierosolymis et expleta oratione revertebatur, qui et ipse ascendit cum illis. Cum ergo ab Alexandria recessissent, tulerunt Venetici sanctum corpus de velis in quibus eum absconderant et sub solario navis dignissime locaverunt, accendentes lucernas ac thymiama assidue inferentes. Dominicus vero monachus cum Stauratio diuturnis officiis iugiter insudabant.
5. Multa inter haec signa per eum Dominus dum adducitur operatus est. Quadam etenim die dum omnes pariter illae Veneticorum naves velificantes incederent et causam reliqui ignorarent, dixerunt nautae beati Marci ad quosdam qui erant in alia navi: «Nescitis quid est factum? ». Qui dixerunt: «Quid?».Aiunt illi: «Vere nos corpus beati Marci portamus ». At illi dixerunt: «Et quomodo istud fieri potuit?». Cumque illi exponerent ordinem rei, quidam ex illis irridens dixit: «Forsitan alicuius Aegyptii corpus vobis datum est, et dicitis quia sanctum Marcum portamus?».
6. Quod cum dixisset, protinus navis illa in qua beatum corpus iacebat, tanta celeritate conversa quanta nullus hominum vertere potest, insurrexit adversus eam in qua vir ille erat, partemque lateris eius confregit, nec prius ab illa recessit quamdiu omnes confiterentur beatum ibidem Marcum iacere.

XV

1. Deinde cum nocte quadam tempestas adesset navesque illae cursu velocissimo ducerentur ac nautae nescirent quo pergerent propter tenebras noctis, venit beatus Marcus in somnis Dominico monacho dicens: «Surge et dic hominibus istis ut citius vela deponant, ne patiantur naufragium, quoniam terra non longe est».
2. Quod cum monachus surgens dixisset, ilico velis depositis, cum iam aurorae instaret crepusculum, ecce apparuit insula quaedam, Stroalia nomine, quam beatissimus Marcus adesse praedixerat.Tunc omnes pariter, fidem dantes, reverentissimum eius corpus sollertiori studio venerari coeperunt, creduli facti et congaudentes quod primum evangelistam habere meruerunt.
3. Erat tamen apud illos occultum atque decreverant ne ullus omnino cuiuslibet regionis rem istam cognosceret: timebant enim ne illis beatum corpus per vim ab aliquo tolleretur.
4. Sed quia Dominus tantum suae lucernae lumen lucere voluit coram hominibus multis, per proxima maris loca degentibus qui causam penitus nesciebant, dignatus est revelare quod sui martyris intra navem luciflua membra quiescerent.
5. Qui ex diversis locis advenientes, dum navis ad portus vel litora regionum accederet, postulabant dicentes: «Revelatum est nobis a Domino quod beati Marci evangelistae corpus habetis, unde divino amore precamur ut nos ad eum orare sinatis». Qui cum ingrederentur, fusis ad Dominum orationibus positisque muneribus, cum timore revertebantur, dantes gloriam Deo atque dicentes Veneticis: «O quam beati estis, qui talem sanctum habere meruistis!».
6. Sed cum, ut plerique stultorum ex tali re dubitare diutius solent, quidam ex nautis nequaquam beati Marci sed cuiuslibet alii corpus portare se diceret, volens omnipotens Deus ipsius duritiam coarguere, eumque ilico credulum facere, digna continuo illum sententia condemnavit.
7. Nam arreptus vir ille daemonio, tamdiu vexatus est quousque ad sanctum corpus deductus, spumans et stridens dentibus, beatum ibidem Marcum iacere confiteretur ac munus pro suis delictis offerret. Qui statim, a daemonio liberatus, et Deo gloriam dedit et nihil se iam de corpore sacro dubitaturum professus est.

XVI

1. Verum quia multa sunt quae de virtutibus per eum a Domino factis dicantur, qualiter ad Venetiam venerit explicemus. Cum igitur nautae ad Histriam pervenissent, deverterunt ad urbem quandam quae appellatur Umacus; timebant enim redire ad sua, quia Iustinianus eorum dux vehementissime contra illos erat iratus, pro eo quod iussionem imperatoris et suam repudiantes ad Alexandriam ire praesumpserant.
2. Qui tamen missa ad eum legatione dixerunt: «Confitemur peccatum nostrum et erubescimus, quia sumus tamquam rebelles inventi, sed Dominus testis est quoniam magis inviti quam sponte hoc fecimus.At tamen ecce habemus corpus beati Marci evangelistae. Si Dominus noster gratiam nobis reddens promittit nequaquam inferre molestiam nec in corporibus nec in rebus, adducimus eum illi. Sin autem aliter divertemur ad aliam regionem».
3. Ad haec Iustinianus dux valde gavisus ait: «Si istud quod adserunt verum est, revertantur in pace, quia si talem thesaurum adducunt, non solum illis malum non inferam, sed etiam filios meos illos vocabo». Accepto igitur nautae verbo Venetiam redeunt.
4. Cumque ad portum Olivolensem venissent, egressus cum crucibus Ursus episcopus loci illius et omnibus ministrorum ordinibus, indutis sacerdotalibus tunicis, reverentissimo corpori obviant suscipientesque illud duxerunt ad ducis palatium, ubi dum per cenaculi scalam ascenderent, tanta agilitate pallium quo corpus erat opertum, cum esset tranquillitas, movebatur quanta vix aura venti submovere poterat. Sed et ministris qui eum portabant fiebat subito pondus gravissimum et immobile, et iterum subito tantum leve ut nihil sentire se dicerent.
5. Accepto igitur corpore, dux reposuit illud in cenaculi loco qui apud eius palatium usque ad praesens tempus monstratur, ordinatis cantoribus ac ministris qui ibidem Deo laudes referrent, inter quos custos ille Stauratius primus erat. Sed et Theodorus presbyter anno sequenti cum suis advenit, porro Dominicus ille monachus ad propria remeavit.
6. At vero Iustinianus dux, cum supra beatum corpus ecclesiam vellet construere, morte praeventus est. Cuius germanus Iohannes, vir Deo dilectus, ducatum suscipiens vicem eius explevit. Construxit namque iuxta palatium elegantissimae formae basilicam, ad eam similitudinem quam supra Domini tumulum Hierosolymis viderat, quam etiam multis ac variis iussit depingi coloribus, ubi et aromatibus venerabillimum corpus conditum honore dignissimo posuit.
7. In quo florent orationes ipsius et multa beneficia Christo praestantur credentibus, maxime autem et plurimi a daemoniis liberantur.
8. Cuius gloriosa translatio celebratur pridie Kalendas Februarii, dedicatio vero basilicae eius die secunda mensis Ianuarii agitur, regnante Domino nostro Iesu Christo cui est honor et gloria in saecula saeculorum. Amen.